KONSTRUKCJONIZM SPOŁECZNY

 
 

•    Przystępując do pracy z rodzinami podchodzimy do występujących objawów, diagnozy psychiatrycznej jak i procedur leczniczych i rehabilitacyjnych jako do zjawisk wpisujących się w rodzinną codzienność, które uobecniają się w języku rodzinnych znaczeń, tworząc pewien system. Traktujemy te zjawiska tak, jak one są przeżywane i nazywane w rodzinie zawieszając spory dotyczące natury i genezy schizofrenii. Wychodząc z założeń konstrukcjonizmu społecznego akceptujemy fakt, że obok siebie mogą istnieć różnorodne światopoglądy, style życia i sposoby interpretacji świata i że mogą być one równoprawne. Zgodnie z tym podejściem, każdy człowiek, wchodząc w relacje z innymi ludźmi, tworzy swój własny s y s t e m  z n a c z e ń

za pośrednictwem języka i w języku. System znaczeń odnoszący się do ciągu wydarzeń w czasie tworzy o p o w i e ś ć.
•    Dlatego też naszym zdaniem użyteczne jest spojrzenie na rodzinę jako wspólnotę interpretującą lub kulturę tworzącą opowieści . W tej sytuacji nie przystępujemy do spotkania z rodziną wyposażeni w ekspercką wiedzę na temat tego, co "obiektywnie" jest problemem danej rodziny. W miejsce takiej postawy staramy się wsłuchać w opowieść rodzinną, poznać jej własny system znaczeń, a także to, co jest określane jako problem, czy też problemy rodzinne. Według Anderson i Goolishiana  problem istnieje tylko wtedy, gdy jest działanie komunikacyjne - skarga lub zatroskanie zaś problem określają jako pełen troski lub niepokoju sprzeciw dotyczący czegoś lub kogoś, z którym ktoś próbuje coś zrobić. Inną definicję, ale w podobnym duchu możemy znaleźć u Toma Andersena : Problemem jest coś, od czego człowiek nie może się uwolnić i o czym myśli, że powinno zostać zmienione na coś innego.

•      Tak więc, ponieważ w powyższym rozumieniu problemy są fenomenami natury językowej - problemem jest to, co ktoś w swoim języku określi jako problem, problemy mają wyłącznie charakter intersubiektywny - rozwiązań problemów należy szukać w tej samej przestrzeni, w której powstają, czyli w języku. Proces rozwiązywania tak rozumianych problemów polega na poszukiwaniu nowych znaczeń i odbywa się poprzez dialog - wewnętrzny lub zewnętrzny. Istnienie dialogu z kolei zakłada istnienie przynajmniej dwóch różnych wersji, dwóch systemów znaczeń.

•    Zadanie profesjonalistów polega na umiejętnym zaangażowaniu się w dialog z poszczególnymi członkami rodziny, który miałby doprowadzić do wykreowania poprzez rozmowę właściwych rozwiązań problemu. By przynieść właściwe efekty dialog musi być prowadzony umiejętnie: z odpowiednią wrażliwością na język rodziny, jej sposób bycia, system rodzinnych znaczeń i opowieści. Bardzo trafna i niezwykle pomocna może się tu okazać zaproponowana przez Toma Andersena  zasada optymalnej różnicy, będąca w gruncie rzeczy zasadą każdej efektywnej terapii, czy każdej formy pomocy psychologicznej. Mówi ona, że aby jakiekolwiek oddziaływania terapeutyczne mogły doprowadzić do realnej i korzystnej zmiany muszą oferować coś nowego, pewną różnicę w stosunku do dotychczasowych przekonań; z drugiej strony różnica ta nie może być zbyt wielka, bo w przeciwnym razie nowe znaczenia zawarte w ofercie nie zostaną zasymilowane przez osoby uczestniczące w terapii. Zasada ta może być odnoszona do każdego aspektu spotkania konsultacyjnego z rodziną, a więc zarówno do języka, sposobu bycia prowadzącego spotkanie jak i do systemu rodzinnych znaczeń. Zaistnienie zbyt dużej różnicy prowadzi do ustania dialogu, rozmówcy zamykają się przed sobą.

•    Zdarzają się takie sytuacje, że własne zasoby rodziny nie wystarczają, by znaleźć właściwe rozwiązanie. Powstaje impas. Jednym ze sposobów przełamania takiego impasu jest poszerzenie gremium zgromadzonego wokół problemu o nowe siły. Jedna z możliwości takiego poszerzenia, a dla niektórych rodzin jedyna dostępna, polega na włączeniu w proces rozwiązywania problemów profesjonalistów.